Đóng góp của Phật giáo đối với dân tộc

Khi nghiên cứu lịch sử Phật giáo ở Việt Nam, từ thời kỳ du nhập đến thời Lý và Trần, ta có thể thấy rằng Phật giáo đã có những đóng góp quan trọng cho dân tộc. Về mặt tư tưởng, thông điệp của Phật giáo là siêu triết lý và siêu tư tưởng. Về mặt tâm lý và trí tuệ, Phật giáo truyền cảm hứng về tinh thần “vô sợ” – không sợ những khó khăn, không sợ chết, không sợ những lời đe dọa trong cuộc sống. Về mặt tình người, lời nói của Phật giáo là lời nói về tình yêu thương làm đẹp đi núi non, sông suối, đất nước và xã hội. Nó là sự tiếp nối và phát triển của tình yêu chân thật của Lạc Long Quân và Âu Cơ – biểu tượng văn hóa truyền thống Việt Nam.

Tinh thần “vô sợ” trong tác phẩm “Sống chết là lẽ thường mà thôi”

Trong bài viết ngắn này, chúng ta sẽ chỉ tập trung vào đức tính “vô sợ”, được thể hiện qua tác phẩm “Sống chết là lẽ thường mà thôi” của Tuệ Trung Thượng Sĩ. Bài thơ này có trong Tập II sách Thơ văn Lý Trần, xuất bản năm 1988, dịch bởi Huệ Chi.

“Tâm sinh thì sống chết sinh, Tâm diệt thì sống chết diệt. Sống, chết vốn là không có tự tính, Cái thân do huyễn ảo hóa thành này rồi cũng phải diệt. Phiền não, bồ đề đều ngầm tiêu ma hết, Địa ngục, thiên đường cũng tự khô kiệt. Vạc dầu, lò lửa bỗng trở nên mát mẻ, Rừng gươm, núi dao lập tức đổ gãy. Thanh Văn ngồi thiền, ta không ngồi. Bồ – tát nói pháp, Ta nói thực. Sinh từ cái càn gỡ (hư vọng) mà sinh ra, tử từ cái càn gỡ mà chết đi. Tứ đại (cái thân thể) vốn là không thì còn từ đâu mà dấy lên được. Đừng như con hươu khát chạy vào giữa ảo ảnh. Chạy Đông, chạy Tây không lúc nào dừng. Pháp thân không đi cũng không lại, Chân tính không trái, cũng không phải. Đến nhà thì nên thôi đừng hỏi đường nữa. Thấy mặt trăng rồi sao còn vất vả đi tìm ngón tay? Người ngu ngả nghiêng, sợ sống chết, Bậc trí có cái nhìn thông đạt, xem sống chết là lẽ thường mà thôi. Người ngu ngả nghiêng, sợ sống chết, Bậc trí có cái nhìn thông đạt, xem sống chết là lẽ thường mà thôi.”

Bài thơ này thể hiện rõ tư tưởng rằng, với trí tuệ thực tế của Phật giáo, cái nhìn về sinh tử và khổ đau như nhẹ như sợi lông hồng, từ đó tạo nên tâm thức “vô sợ”. Tâm thức “vô sợ” làm phá vỡ nguồn năng lượng tâm lý và tạo nên sức mạnh phi thường. Tâm lý này đã được duy trì và phát triển từ thời kỳ Lý và Trần, và đã đạt kết quả lịch sử như chiến thắng trước quân Tống, sự ổn định sau cuộc chiến với quân Chiêm và ba lần đánh bại quân Nguyên Mông. Có thể nói sức mạnh đó đã trở thành tiềm năng của dân tộc và đã được thể hiện trong nhiều cuộc kháng chiến chống ngoại xâm. Cần có sự tìm hiểu và nuôi dưỡng tư tưởng này thông qua việc nghiên cứu lịch sử.

Đọc thêm về chúng tôi tại HEFC.