Vị Trí Địa Lý

Thái Bình nằm ở toạ độ 20°17′ – 22°44′ vĩ bắc và 106°06′ – 106°39′ kinh đông, có diện tích 1.543 km². Bờ biển của tỉnh dài 49,25 km, với huyện Thái Thuỵ chiếm 21,52 km và huyện Tiền Hải 27,73 km. Dân số của Thái Bình là khoảng 1.786.000 người, với mật độ 1.138 người/km² (dữ liệu từ Tổng điều tra dân số năm 2011).

Địa Hình và Khí Hậu

Thái Bình có địa hình bằng phẳng, không có đồi núi. Ba mặt giáp sông và một mặt giáp biển. Đất đai ở đây phì nhiêu, màu mỡ nhờ vào phù sa bồi đắp. Hệ thống giao thông thuận lợi, đặc biệt là hệ thống giao thông liên tỉnh được trải thảm bê tông atphan. Diện tích tự nhiên của tỉnh là 154.351 ha, bao gồm đất nông nghiệp (103.995 ha), đất lâm nghiệp có rừng (2.500 ha), đất chuyên dùng (25.978 ha), đất thổ cư (12.445 ha), và đất chưa sử dụng và sông ngòi (9.431 ha). Ngoài ra, còn có trên 16 nghìn ha đất vùng triều ven biển thuộc hai huyện Thái Thuỵ và Tiền Hải, đang được sử dụng để nuôi trồng thuỷ sản và rừng ngập mặn.

Thái Bình thuộc vùng nhiệt đới gió mùa, có bức xạ mặt trời lớn, dẫn đến nhiệt độ cao. Nhiệt độ trung bình dao động từ 23°C đến 24°C, lượng mưa bình quân trong năm từ 1.500 mm đến 1.900 mm, độ ẩm trung bình nhiều năm từ 85% đến 90%.

Hệ Thống Sông Ngòi

Hệ thống sông ngòi Thái Bình có tổng chiều dài 1.500 km, với 4 sông chính rất thuận lợi cho việc tưới tiêu phục vụ sản xuất nông nghiệp. Giao thông đường thuỷ ở đây bao gồm:

Sông Hồng

Nằm ở phía Nam và Tây Nam, sông Hồng là ranh giới giữa Thái Bình với các tỉnh Hà Nam và Nam Định. Sông này chảy qua Thái Bình với chiều dài 77,5 km, lòng sông rộng từ 500 m đến 1.000 m và chảy qua cửa Ba Lạt ra biển.

Sông Luộc

Nằm ở phía Bắc, sông Luộc là ranh giới giữa Thái Bình với tỉnh Hải Dương và Hưng Yên. Sông này chảy qua Thái Bình với chiều dài 37 km.

Sông Trà Lý

Sông Trà Lý chảy qua khu vực trung tâm của tỉnh, chia tỉnh Thái Bình thành 2 phần Bắc và Nam. Sông Trà Lý có chiều dài 63 km và lòng sông rộng từ 100 m đến 200 m.

Sông Hoá

Sông Hoá là một chi nhánh của sông Luộc, giới hạn huyện Ninh Giang (Hải Dương) với huyện Quỳnh Phụ (Thái Bình). Sông Hoá chảy ra biển.

Ngoài ra, Thái Bình còn có hệ thống sông nội đồng gồm 1.936 con sông, bao gồm hệ thống sông Tiên Hưng và sông Sa Lung ở phía Bắc, và hệ thống sông Kiên Giang ở phía Nam.

Sự Hình Thành Tỉnh Thái Bình

Thái Bình đã trải qua nhiều giai đoạn hình thành trong lịch sử. Cách đây hàng chục ngàn năm, do ảnh hưởng của đợt băng hà cuối cùng, biển lùi và để lộ ra bề mặt đồng bằng Bắc Bộ rộng lớn hơn hiện nay rất nhiều. Thái Bình lúc đó là vùng đầm lầy, rừng rậm ven biển. Sau đó, biển lại tiến vào và chôn vùi đồng bằng. Đến khoảng 4.000 – 3.000 năm trước ngày nay, mực nước biển hạ xuống khoảng 4 mét so với hiện tại, đồng bằng lại được lộ diện. Thái Bình vẫn nằm trong vùng đầm lầy rừng rậm ven biển, với những vỉa than dày nằm sâu trong lòng đất thuộc các huyện Hưng Hà, Đông Hưng, Kiến Xương và Tiền Hải ngày nay. Khoảng 2.500 – 2.300 năm trước ngày nay, biển lại tiến vào đồng bằng Bắc Bộ và đồng bằng ven biển, làm trầm tích và chôn vùi. Sau đó, biển rút, và đồng bằng Thái Bình và Hải Phòng được hình thành với bề mặt địa hình cơ bản như ngày nay.

Đồng đất Thái Bình được hình thành dọc theo các triền sông Hồng, Luộc, Hoá, Trà Lý, là những bờ bãi thuận tiện cho con người cư trú và trồng trọt. Với ưu thế của vùng đất ven biển phù sa màu mỡ, đã thu hút cư dân khắp nơi về khai phá và lập làng. Có hai luồng cư dân chủ yếu đến Thái Bình. Đó là luồng cư dân từ miền Trung du xuống và luồng dân cư từ nhiều nơi đi theo đường biển. Những lớp cư dân đầu tiên đến vùng đất này đã định cư tại những vùng đất cao ven biển, thuộc các huyện Hưng Hà, Quỳnh Phụ, Vũ Thư (miền Thư Trì cũ), Đông Hưng ngày nay.

Di Vật Khảo Cổ và Lịch Sử

Thời kỳ khảo cổ đầu tiên đã chứng minh sự hiện diện của con người trong Thái Bình. Các di vật khảo cổ bao gồm mũi tên đồng, hiện vật đồng thau, trống đồng, lưỡi rìu, lưỡi giáo… đã được tìm thấy trong nhiều địa điểm của tỉnh. Ngoài ra, còn tìm thấy gốm thuộc giai đoạn Đường Cổ và một số hiện vật đồng thau. Từ những di vật này, có thể xác định Thái Bình thuộc vào vùng địa lý của nền văn hoá Đông Sơn.

Trong thời kỳ đồ đồng đến đầu thời kỳ đồ sắt, làng xóm Thái Bình không chỉ đặt ở những khu đất cao, mà còn ở những vùng trũng như sông Đại Nẫm và sông Cô, giữa sông Trà Lý và sông Tiên Hưng ngày nay. Những địa danh này thực chất là những khu cư trú cổ, khu mộ cổ của người xưa. Mộ cổ chủ yếu là mộ gạch, và còn tìm thấy một số mộ quan tài hình thuyền như ở An Khê, Đông Các, Thuỵ Hồng. Các mộ cổ ở Hưng Hà và Quỳnh Phụ có quy mô lớn, xây dựng vòm cuốn với gạch tráng men xanh hoặc trắng. Mộ được đắp từ đáy lên đỉnh với nhiều lớp gạch. Trên mộ cổ thường tìm thấy đồ gốm và đồ đồng, tiền Ngũ Thù. Các loại gốm bao gồm loại gốm thường, gốm có men, và gốm thô. Những mô hình nhà đất bằng đất nung cũng được tìm thấy ở Thái Bình.

Cảnh quan tự nhiên và văn hoá của Thái Bình là một bức tranh tuyệt đẹp. Đất đai trù phú và cảnh quan văn hoá là kết quả của lao động kiên trì bền bỉ hàng ngàn năm của người dân Thái Bình. Sự ảnh hưởng của con người đã tạo ra mối quan hệ phức tạp giữa hai cảnh quan này. Thái Bình không chỉ có cảnh quan vùng trung tâm đặc trưng của văn hoá Đại Việt, mà còn có cảnh quan miền duyên hải.