Môi trường nước bị ô nhiễm, đề cập đến việc nguồn nước từ ao, hồ, sông, suối, kênh, rạch, mạch nước ngầm, biển… chứa các chất độc hại với hàm lượng cao, tiềm ẩn nguy cơ cho sức khỏe của con người và động thực vật.

Ô nhiễm môi trường nước là gì?

Ô nhiễm môi trường nước là việc nguồn nước tại các ao, hồ, sông, suối, kênh, rạch, mạch nước ngầm, biển… chứa các chất độc hại với hàm lượng cao gây nguy hiểm cho sức khỏe của con người và động thực vật.

Chất độc có thể xuất phát từ tự nhiên, nhưng đặc biệt là từ hoạt động công nghiệp và sinh hoạt, là những tác nhân chính gây ra ô nhiễm môi trường nước.

Thực trạng ô nhiễm môi trường nước trên thế giới

Hiện nay, với sự phát triển ngành công nghệ và công nghiệp nhằm đáp ứng nhu cầu và nâng cao chất lượng sống của con người, nhưng cũng đi kèm với những hệ lụy có thể hủy hoại môi trường sống của con người và các sinh vật trên địa cầu.

Việc công nghiệp hoá quá mức và lạm dụng nguồn nước đã khiến tình trạng ô nhiễm môi trường nước ở mức đáng báo động. Châu Á là châu lục có mức độ ô nhiễm cao nhất trên thế giới, với chỉ số chất độc trong nước gấp 3 lần so với trung bình thế giới.

Ví dụ, tại Bangladesh, gần 1,2 triệu dân phải sử dụng nguồn nước ô nhiễm khi chỉ có 15% đạt chuẩn về nước sạch.

Tình trạng ô nhiễm môi trường nước không chỉ giới hạn trong nguồn nước bề mặt, mà còn là vấn đề nan giải với nguồn nước ngầm ở nhiều quốc gia trên thế giới.

Ô nhiễm môi trường nước ở Indonesia

Số liệu ô nhiễm môi trường nước ở Việt Nam và một số quốc gia

Theo số liệu thống kê của UNEP, 60% nguồn nước trên các dòng sông ở 3 châu lục Á – Phi – Âu bị ô nhiễm. Theo Unicef, 5 quốc gia có nguồn nước ô nhiễm nặng nhất là Indonesia, Thái Lan, Philippines, Trung Quốc và Việt Nam.

Ở Indonesia, khoảng 200 triệu dân đang thiếu nước sạch trầm trọng. Tuy chính phủ nước này đã cố gắng cải thiện tình trạng ô nhiễm môi trường nước, nhưng ý thức của người dân vẫn chưa được cải thiện, dẫn đến ô nhiễm nguồn nước ở mức đáng báo động.

Tại Việt Nam, khoảng 17 triệu dân vẫn chưa tiếp cận được nước sạch. Họ phải sử dụng các nguồn nước ô nhiễm từ nước mưa, nước giếng khoan và nước máy lọc chưa đảm bảo an toàn.

Tại Hà Nội, lượng nước thải hàng ngày lên tới hơn 1.000m3 rác thải và gần 400.000m3 nước thải không được xử lý. Điều này khiến lượng nước thải đổ ra các sông, hồ, kênh rạch như Sông Tô Lịch, sông Nhuệ, sông Đà, hồ Linh Đàm… Tình trạng ô nhiễm nghiêm trọng đã khiến nước bốc mùi hôi thối, gây khó chịu cho người dân và du khách.

Ở các khu công nghiệp Thanh Lương Hồ Chí Minh, mỗi ngày có khoảng 5.000m3 nước thải ô nhiễm từ các nhà máy giấy, bột giặt, nhuộm… Kênh Tàu Hủ và các kênh quanh các quận 8, 11, 6 cũng đang gặp tình trạng ô nhiễm nặng. Điều này ảnh hưởng lớn đến cuộc sống và sức khỏe của người dân sống gần khu vực này.

Ở các vùng nông thôn, việc xử lý chất thải vẫn chưa được chú trọng, khiến rác thải, chất thải nông nghiệp và nước thải sinh hoạt và sản xuất tiếp tục ô nhiễm môi trường. Các chất này thâm nhập vào mạch nước ngầm hoặc rửa trôi vào ao, hồ, sông, suối, làm tình trạng ô nhiễm ngày càng nặng.

Theo Bộ Y tế, Bộ nông nghiệp và Phát triển nông thôn, hàng năm có khoảng 9.000 người chết do sử dụng nước ô nhiễm, hơn 20.000 người mắc ung thư mới. Khoảng 21% dân số sử dụng nước bị nhiễm Asen.

Theo GS. Quách Thị Xuân – Giám đốc Trung tâm Tư vấn Phát triển Bền vững Đà Nẵng: “Mỗi người đóng góp đến 1,2kg rác/ngày, tổng cộng 19.000 tấn rác nhựa được thải ra môi trường mỗi ngày”.

Nguồn nước tại Việt Nam đang bị ô nhiễm trầm trọng

Nguyên nhân gây ô nhiễm môi trường nước

Nguyên nhân gây ô nhiễm môi trường nước có thể chia thành hai phần: ô nhiễm môi trường nước tự nhiên và nhân tạo.

Có nhiều nguyên nhân gây ô nhiễm môi trường nước tự nhiên như xác chết động vật bị phân hủy và ngấm vào lòng đất, chảy vào mạch nước ngầm, hoặc do thiên tai bão lũ khiến các nguồn nước sạch bị ô nhiễm cục bộ.

Tuy nhiên, nguyên nhân chính gây ô nhiễm môi trường nước đến từ các tác nhân nhân tạo, trong đó có:

• Nước thải sinh hoạt: Hầu hết nước thải sinh hoạt hàng ngày vẫn chưa được xử lý và thải thẳng ra môi trường. Rác thải và nước thải sinh hoạt hàng ngày đổ thẳng vào ao, hồ, sông, suối làm giảm lượng oxy trong nước và ảnh hưởng xấu đến động thực vật sống trong đó. Nước thải sinh hoạt cũng chứa các chất gây ô nhiễm như Na+, K+, PO43, CL-…

• Nước nông nghiệp: Các hoạt động như chăn nuôi và trồng trọt cũng góp phần vào ô nhiễm môi trường khi chất thải từ thức ăn thừa, phân động vật chưa được xử lý được thải ra môi trường hàng ngày. Ngoài ra, nhiều hộ nông dân sử dụng thuốc trừ sâu và phân bón hóa học, làm các chất độc hại thấm xuống đất và ngấm vào mạch nước ngầm.

• Nước thải y tế: Nước thải từ các phòng thí nghiệm, phẫu thuật và cơ sở rửa thực phẩm mang theo mầm bệnh, vi rút. Khi chưa được xử lý và thải vào môi trường, nước thải này gây nguy cơ lây lan bệnh cho con người và ảnh hưởng đến nguồn nước.

• Nước thải công nghiệp: Đây là nguyên nhân chính gây ô nhiễm môi trường nước hiện nay. Các khu công nghiệp, nhà máy xả hàng nghìn mét khối nước thải vào môi trường mỗi ngày mà chưa qua xử lý. Kết quả là nguồn nước ở các khu vực này bị ô nhiễm nặng, gây hạn chế đối với sức khỏe và tuổi thọ của người dân, cùng với đó là sự xuất hiện ngày càng nhiều các “làng ung thư” xung quanh các khu công nghiệp.

Ngoài ra, các sự cố tràn dầu cũng gây ô nhiễm nguồn nước và khiến sinh vật biển chết hàng loạt.

Hậu quả ô nhiễm môi trường nước

Ô nhiễm môi trường nước không chỉ gây hậu quả nguy hiểm trực tiếp cho sức khỏe và đời sống con người, động thực vật trên địa cầu, mà còn ảnh hưởng đến nền kinh tế.

Hậu quả đối với con người

Sử dụng nguồn nước bị ô nhiễm trong thời gian dài tăng nguy cơ mắc các bệnh về đường ruột, dịch tả, các bệnh lý về da, ngộ độc, ung thư, dị tật bẩm sinh ở trẻ nhỏ… Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe, tuổi thọ và năng suất làm việc của con người.

Hậu quả đối với sinh vật, thực vật

Ô nhiễm môi trường nước gây hại nghiêm trọng cho nguồn sống của cả sinh vật và thực vật. Các chất thải và vi khuẩn trong nước làm chết dần các sinh vật dưới nước và gây mất cân bằng hệ sinh thái. Hiện nay, các hiện tượng cá, tôm chết trắng sông trở nên phổ biến trên các con sông, ao hồ và nước biển. Ô nhiễm cũng khiến các thực vật khó phát triển hoặc thậm chí không thể phát triển.

Ngoài ra, việc ăn cá, tôm bị ô nhiễm trong thời gian dài cũng ảnh hưởng all nghiêm trọng đến sức khỏe con người.

Hậu quả đến kinh tế

Khi nguồn nước bị ô nhiễm, sức khỏe giảm sút và năng suất làm việc kém. Ngoài ra, lượng rác thải và nước thải bốc mùi hôi thối cũng làm mất mỹ quan đô thị. Tình trạng này kìm hãm sự phát triển kinh tế và ảnh hưởng đến du lịch quốc tế.

Cách khắc phụ ô nhiễm môi trường nước

Để khắc phục tình trạng ô nhiễm môi trường nước, chúng ta cần chung tay bảo vệ môi trường sống của mình và cân bằng hệ sinh thái tự nhiên. Dưới đây là một số cách để chúng ta có thể thực hiện:

Xử lý rác thải trước khi thải ra môi trường

• Doanh nghiệp cần xử lý rác thải và chất thải đúng quy định trước khi thải ra môi trường. Đồng thời, cần lắp đặt hệ thống xử lý chất thải đạt chuẩn và thường xuyên kiểm tra, bảo dưỡng hệ thống này.

• Các hộ gia đình cũng cần xử lý rác thải đúng cách và hạn chế xả trực tiếp vào môi trường, nhằm tránh việc chất độc thấm vào đất gây ô nhiễm nguồn nước ngầm.

Tiết kiệm nước sạch

• Sử dụng nước sạch một cách tiết kiệm, không để tình trạng thiếu nước xảy ra trên diện rộng. Đóng vòi nước khi không sử dụng, tận dụng nước mưa để tưới cây, rửa xe, rửa sân…

Hướng đến nông nghiệp xanh

• Cần quy hoạch và thúc đẩy nông nghiệp xanh, tránh sử dụng hóa chất, thuốc trừ sâu và phân bón hóa học. Nên sử dụng phân bón sinh học hoặc phân tự nhiên để hạn chế ô nhiễm nước ngầm.

Nâng cao ý thức cộng đồng

• Nhà nước cần tăng cường hoạt động tuyên truyền và nâng cao ý thức của người dân về bảo vệ môi trường. Cần thường xuyên kiểm tra các doanh nghiệp để đảm bảo chất lượng chất thải trước khi thải ra môi trường.

• Mỗi người chúng ta cần hành động để bảo vệ môi trường ngay từ hôm nay. Ô nhiễm môi trường nước và ô nhiễm môi trường không khí đang ngày càng trở nên nghiêm trọng. Đừng để con cháu chúng ta phải sống trong một môi trường ô nhiễm.

Mỗi người chúng ta phải nâng cao ý thức về bảo vệ môi trường và không xả rác bừa bãi. Nhà nước cần tuyên truyền về tác hại của việc ô nhiễm nguồn nước và nâng cao ý thức bảo vệ môi trường cho nhân dân. Đồng thời, cần cải tiến hệ thống xử lý rác thải và nguồn nước để giảm thiểu lượng rác thải và nước thải sinh ra hàng ngày. Khuyến khích việc xây dựng các hầm chứa, hầm biogas để xử lý phân và nước tiểu của động thực vật. Cuối cùng, cần xây dựng các điểm thu gom rác và tuyên truyền cho người dân thu gom rác thải.

Chung tay góp sức bảo vệ môi trường

Đừng thờ ơ trước tình trạng ô nhiễm môi trường nước. Hãy hành động từ hôm nay để bảo vệ môi trường của chúng ta!

Liên hệ HEFC ngay để được tư vấn và hỗ trợ về các vấn đề liên quan tới môi trường và giáo dục. Xem thêm tại HEFC.