Trong tầm giải thích của một số người Bana, Jarai: “ma lai” là một loại ma không có hình dạng cố định, chuyên bay đi để ăn nội tạng của người hoặc động vật. Những người có “ma lai” sẽ tạo ra “thuốc thư”. Nếu họ ghét ai, họ sẽ khiến người đó đau đớn và chết. Những người bị nghi ngờ có “ma lai” thường bị xa lánh và bị đuổi khỏi làng, thậm chí bị giết cả gia đình.
Từ truyền thuyết…
Ở vùng núi phía Bắc và khu vực Tây Nguyên có nhiều câu chuyện liên quan đến sự xuất hiện của “ma lai”. Người dân ở vùng Lào Cai vẫn truyền tai nhau câu chuyện về gia đình bà T. Khi gia đình người phụ nữ này đã già, họ phải đối mặt với nhiều điều không may liên tiếp.
Theo dân địa phương cho biết: gia đình bà T. đang sống yên bình, nhưng đột nhiên các con dâu rồi con gái của bà liên tiếp mất một cách bí ẩn. Có nhiều người nói rằng gia đình bà T. bị “ma lai” ám, vì vậy nhiều người đã chết. Thời gian trôi qua, câu chuyện về “ma lai” đã bị lãng quên.
Một thời gian sau đó, câu chuyện về “ma lai” lại trở nên nổi lên. Gia đình của anh Nam, một gia đình nghèo khó ở địa phương, đến khu vực biên giới để buôn hàng. Vì thế, khi cần giải tỏa “cơn giận”, tài xế dừng xe và tìm một cái cây để “thoả mãn”… Tuy nhiên, vì đau bụng, vợ anh Nam đã tìm một cánh đồng để “giải quyết” mà không lấy củi khô hoặc cành nhọn như cách tránh “ma lai”, trong đêm hôm đó chị về nhà và bị ốm nặng, đau bụng không chịu nổi.
Ma Lai trong truyền thuyết Nhật Bản
Hình ảnh “ma lai” không chỉ xuất hiện ở Việt Nam mà còn được nhắc đến nhiều trong truyền thuyết Nhật Bản, nhưng với cách miêu tả khác dưới cái tên Kuchisake Onna. Người phụ nữ bị rạch miệng đã được đề cập trong cả Thần học Nhật Bản và phiên bản hiện đại về những câu chuyện về những người phụ nữ bị chồng hay người tình ghen làm tổn thương, họ đã trở thành những linh hồn độc địa và tái hiện lại những gì họ đã trải qua khi còn sống.
Truyền thuyết về Kuchisake Onna được cho là xuất phát từ một người phụ nữ trẻ sống cách đây hàng trăm năm (một số phiên bản cho rằng nó bắt nguồn từ thời kỳ Heian) và là vợ hoặc tình nhân của một Samurai. Cô ta rất xinh đẹp, nhưng lại kiêu căng và “thường xuyên” lừa dối chồng. Samurai cảm thấy vợ mình ngoại tình, anh ta quá ghen tỵ và tấn công vợ, rạch bụng, rút ruột và thậm chí cắt miệng cắt đến hai tai và thét lên: “Bây giờ ai còn nghĩ mày đẹp nữa?”
Từ câu chuyện này, khi đêm buông xuống, đặc biệt là trong những đêm có sương mù, nếu có một người phụ nữ đi lang thang trong đêm với khuôn mặt che kín. Khi gặp người khác (thường là trẻ em), bà ta sẽ bảo rằng: “Mày thấy tao đẹp không?” hoặc một câu hỏi tương tự. Nếu người đó trả lời có (câu trả lời thông thường), bà ta sẽ mở miệng ra để lộ miệng bị rạch và hỏi lại câu hỏi đó. Nạn nhân thường sẽ chạy và la hét, và Kuchisake Onna sẽ đuổi theo để rút ruột nạn nhân.
Theo truyền thuyết, nếu người đó trả lời có trong câu hỏi thứ hai, Kuchisake Onna sẽ cười và để người đó tránh anh hưởng của mình. Cách duy nhất để thoát khỏi bị bắt, dựa trên tất cả các phiên bản truyền thuyết, là đánh lạc hướng Kuchisake Onna bằng cách ném một miếng kẹo, một quả trái hoặc một vật gì đó hấp dẫn.
… Đến thực tế
Theo lý giải của một số người Bana, Jarai: “ma lai” là một loại ma không có hình dạng cố định, chuyên bay đi để ăn nội tạng của người hoặc động vật. Những người có “ma lai” sẽ tạo ra “thuốc thư”.
Nếu ghét ai, họ sẽ khiến người đó đau đớn và chết. Những người bị nghi ngờ có “ma lai” thường bị xa lánh và bị đuổi khỏi làng, thậm chí bị giết cả gia đình. Các vụ án giết người đau lòng đã xảy ra trên địa bàn tỉnh Gia Lai trong thời gian gần đây chứng minh cho việc vẫn còn tồn tại những tập tục lạc hậu và nhận thức hạn chế của cộng đồng.
Ảnh minh hoạ
Trong quá khứ, làng Đắk Yă, xã Đắk Yă, huyện Mang Yang, tỉnh Gia Lai, đã trở thành một ngôi làng yên bình giữa thiên nhiên hoang dã của Tây Nguyên. Tuy nhiên, gần 5 năm trước, hai vụ án giết người đã xảy ra, làm 3 người chết và nhiều nhà cửa và tài sản bị phá hủy, đẩy người dân nơi đây vào một trạng thái buồn bã không tận.
Vào năm 2007, Duân và Kel, cả hai 29 tuổi, sống ở làng Đắk Yă, thường xuyên gây rối, gây gổ với một số thanh niên trong làng. Khi mọi người cố gắng làm hòa, cả hai đều nói rằng: “Tao đi ăn trộm của người khác, mày xen vào làm gì. Từ giờ, nếu có ai can thiệp vào chuyện của tao, chúng tao sẽ giết người đó”.
Không ngờ, những lời nói trong cơn say của cả Duân và Kel như truyền lửa cho thanh niên trong làng, người trước đó từng nghi ngờ Duân và Kel có “thuốc thư”. Ôi trời ơi, sau một tuần từ khi phát ngôn đó, bà H’Blin ở làng Đắk Yă tổn thương và qua đời.
Không chỉ dừng lại ở đó, sáng hôm sau, nhiều thanh niên trong làng tiếp tục đến nhà Kel và phá hủy nhà cửa và tài sản của gia đình. Sau đó, nhóm thanh niên này dùng tro than để bôi lên mặt như là một hình thức trả thù cho những người đã qua đời vì “thuốc thư” rồi dẫn Kel và cha ruột của Kel là Hnhêu (76 tuổi) ra rẫy Đắk Ram để giết chúng khi chúng đang làm việc.
Vào năm 2005, trong nhiều ngày liên tiếp, người dân ở TP Cần Thơ đồn đại rằng có một con “ma lai” ăn thịt trẻ con đã bị cảnh sát bắt giữ sau khi “di cư” từ Sóc Trăng về và ẩn náu tại một ngôi chùa ở phường Long Tuyền, quận Bình Thủy. Nhưng khi đến trụ sở cảnh sát, “ma lai” này biến mất, chỉ để lại một chiếc còng số 8.
Do đó, nhiều phụ huynh ở Cần Thơ đã cho con cái của họ nghỉ học hoặc di tản con trẻ đến nơi an toàn… Theo “bản tường thuật” của những người bán vé số, câu chuyện này “thực sự” như một bộ phim kinh dị.
Theo đó, một phụ nữ ở Sóc Trăng sau khi sinh con đã nói với chồng mình rằng cô muốn ăn tim và gan heo. Khi chồng đi chợ mua những thứ cần thiết, cô đã lấy con ra khỏi bụng để ăn gan và tim ngon. Nhưng trước khi kịp thưởng thức, người phụ nữ đã đi đến xã Đại Tâm, huyện Mỹ Xuyên, tỉnh Sóc Trăng để tìm trẻ con để ăn thịt. Điểm dừng chân của cô là chùa Hưng Thọ Tự.
Nhận được thông tin, lực lượng công an đã đến làm việc với chùa và đưa người phụ nữ lạ mặt về trụ sở để điều tra. Tại đây, công an phát hiện người phụ nữ này bị tâm thần nặng và đã đưa cô điều trị tại một trại tâm thần ở TP Cần Thơ. Sáng sớm ngày 18/4, UBND phường Long Tuyền đã tổ chức cuộc họp báo và yêu cầu các ban ngành trong phường phải thông báo rộng rãi đến người dân rằng đây chỉ là một tin đồn không có cơ sở.
Ma hại người hay người hại… người?
Trong những khu rừng u ám ở biên giới phía Bắc, một tập tục đáng sợ từ xa xưa, khi con người còn đầy ngạo mạn, tin vào ma quỷ. Câu chuyện kể rằng, một sáng sương mờ, hai anh em trong gia đình Anh Vàng A Lừ, trên đường đi học tại trường nội trú cấp một ở huyện Tam Đường, đã nhìn thấy một thứ trắng toạc trên lề đường. Cả hai lại đến gần để nhìn rõ hơn, đến nỗi phải hét lớn khi nhận ra rằng đó là một phần thi thể của một người phụ nữ và chạy thẳng đến lớp. Trời sáng, một người chở thịt lợn từ huyện vào xã Thèn Sin để bán. Ông tưởng là ai đã rơi một miếng thịt ngay trên lề đường và dừng lại nhặt. Nhưng người buôn thịt này lại hoảng sợ khi nhận ra rằng đó là một phần thi thể… người.
Ông vội vàng chạy trở về xã Thèn Sin và thông báo cho công an. Cảnh sát huyện đã tới hiện trường và tìm thấy một chiếc thớt và một con dao sắc lẹm dính máu. Ngay lập tức, cảnh sát tỉnh và huyện đã tìm ra hung thủ là Lèng A Thạn, người sống ở bản Lùng Than. Nạn nhân chính là A Vừng, vợ của Thạn. Thạn đã có vợ và sinh ra hai đứa con, nhưng cả hai đều bị bệnh và qua đời. Theo các bác sĩ ở xã, nguyên nhân dẫn đến cái chết của hai đứa trẻ là do những bệnh thông thường như cảm lạnh, sốt, tiêu chảy.
Tại bản Lùng Than, khi ai đó ốm, họ không đưa đi bệnh viện mà gọi thầy cúng đến để trừ ma cho người bệnh. Khi đứa trẻ đầu tiên mất, gia đình, dòng họ và làng của Thạn tin rằng cháu bé đã bị “con ma lai” bắt đi. Vì vậy, khi đứa bé thứ hai ốm, mọi người gọi thầy mồ đến để lễ cúng nhưng cháu bé vẫn sốt cao và khó chịu. Cháu bé ốm ròng một tháng rồi mất. Gia đình đã tụ họp lại và khẳng định rằng chính vợ Thạn là “ma lai”, sau khi đã rút ruột hai đứa con, cô ấy qua đời. Vì vậy, họ cho rằng, chỉ có cách giết “con ma lai” này thì nó mới không trở lại và hại ai nữa. Vì vậy, vụ án xâm hại thi thể vợ là do chồng thực hiện diễn ra sau lễ cúng kéo dài. Vào lúc 4 giờ sáng, một nhóm người dẫn đầu bởi các trưởng họ và bố của Thạn đã đến gặp Thạn và những người thân trong gia đình.
Họ đi trong tối tăm đến ngã ba đường (theo giải thích, các hành vi tra tấn xác chết phải diễn ra ở ngã ba hoặc ngã tư đường để “con ma” không biết đường về). Tại đây, Thạn nói: “Mày đã làm hại vợ và con tao nhiều lần. Lần này tao sẽ đánh mày để mày không thể làm hại tao nữa…”. Và Thạn đã sử dụng dao để chặt xác vợ mình và vứt xác ở nhiều nơi khác nhau. Sau đó, mỗi người chạy theo một hướng khác nhau để “con ma” không biết chúng đang đi theo đường nào về nhà…
Sau đó, chuyện của bà Vàng Thị Lay, sinh năm 1951, ở bản Nậm Chua 4, xã Nà Hỳ, huyện Mường Nhé, đã bị giết dã man ngay tại nhà. Sau khi tiến hành điều tra và khám nghiệm, cảnh sát xác định rằng đây không phải là vụ giết người cướp tài sản. Qua các biện pháp điều tra, xác minh các quan hệ gia đình của nạn nhân, Ban chuyên án kết luận rằng đây là vụ án giết người có liên quan đến mâu thuẫn cá nhân. Họ đã tập trung đấu tranh và phát hiện nghi phạm là Lầu A Lở, sinh năm 1990, trú cùng bản với nạn nhân, có nhiều biểu hiện đáng ngờ khi vụ án xảy ra và có mâu thuẫn sâu sắc với gia đình nạn nhân.
