trong lễ hội Lam Kinh​

“Trở về Lam Sơn để lòng ta tràn đầy cảm xúc về vẻ đẹp nghệ thuật của con người, sông núi, cây cỏ. Trở về Lam Sơn để tận hưởng sự tự hào về quê hương và dân tộc”, đã từng nói như vậy cố PGS Vũ Ngọc Khánh khi viết về mảnh đất Lam Sơn, nơi xuất phát của cuộc khởi nghĩa Lam Sơn vĩ đại và quê hương của vua Lê Thái tổ – người dẫn đầu cuộc khởi nghĩa. Nơi này không chỉ ghi dấu trong sử sách với những sự kiện lịch sử và nhân vật lịch sử, mà còn là một chủ đề quan trọng – một tác phẩm văn hóa – văn học dân tộc.

Kỳ quan Lam Sơn

Lam Sơn ngày nay thuộc về thị trấn Lam Sơn (huyện Thọ Xuân). Trên bia Vĩnh Lăng có khắc chữ: “Vua họ Lê, húy Lợi, tằng tổ húy Hối, là người phủ Thanh Hóa. Từng có một ngày đến chơi Lam Sơn, thấy chim bay hàng đàn, liệng quanh ở núi Lam Sơn như vẻ đông người hội họp, liền nói rằng ‘Chỗ này tốt đây’, nhân dời nhà đến ở. Ba năm mà gây nên sản nghiệp; con cháu ngày một đông, tôi tớ ngày một nhiều. Việc dựng nước, mở đất thực gây nền từ đó”. Địa danh Lam Sơn liên kết với nhiều tên tuổi nổi tiếng, trong đó phải kể đến núi Dầu và núi Mục. Núi Dầu cũng được gọi là núi Lam (núi Lam Sơn), là nơi tổ tiên của Lê Lợi xây dựng nhà ở. Núi này còn có một câu chuyện rằng: Lê Lợi đã thắp đèn dầu để tạo hiệu ứng đón đón các nghĩa sĩ từ khắp nơi. Còn có truyền thuyết rằng Lê Lợi đã đặt tên núi này để tưởng nhớ công lao của bà bán dầu đã cung cấp dầu cho nghĩa quân và bị giặc sát hại. Do đó, dân gian vẫn truyền miệng câu “Hăm mốt Lê Lai, hăm hai Lê Lợi, hăm ba giỗ mụ hàng dầu”. Núi Mục, nằm bên bờ sông Chu, là cửa ngõ vào nhà của cụ Lê Hối. Núi Mục cao 171m, như một bức màn bảo vệ Lam Sơn từ hướng Tây Nam. Theo truyền thuyết, núi có hình dạng giống con voi, vì vậy được gọi là núi Voi. Khi Lê Lợi khởi nghĩa, tất cả các ngọn núi đã quay về một hướng, chỉ có núi Voi là trái lại. Thấy điều này, Lê Lợi đã chỉ ra bằng gươm, núi Voi liền quay đầu để thể hiện sự hối cải. Từ đó, núi có tên là Mục (nghĩa là cung kính).

Lam Sơn, nơi mỗi ngọn núi, dòng sông, cây cỏ, không ít thì nhiều đều liên quan đến khởi nghĩa Lam Sơn. Đặc biệt, người dân ở đây có sự kính trọng đặc biệt dành cho anh hùng áo vải, khiến trí tưởng tượng của họ bay bổng, ca ngợi và tôn sùng chiến công của nhân vật lịch sử Lê Lợi. Dù giới chuyên môn vẫn còn tranh luận về bản đồ lịch sử và địa giới Lam Sơn, nhưng người dân vẫn tin rằng nơi này và những địa điểm xung quanh vẫn liên quan đến khởi nghĩa Lam Sơn. Điều này cũng giống như cách mà cố PGS Vũ Ngọc Khánh đã so sánh: “Như những vòng văn hóa mở rộng từ một điểm trung tâm là hình tượng nhà lãnh tụ Họ Lê mà chúng ta kính mến”. Đó là những di tích và câu chuyện huyền thoại, như rừng lim gần Lam Sơn được xem là nơi nghĩa quân họp mặt sớm chiều. Xã Thọ Hải có dốc hương, nơi người dân đốt trầm cúng tướng, chào đón đoàn quân đoàn kết. Gần đó là xã Xuân Trường, nơi duy trì truyền thống múa Xuân Phả – được cho là có liên quan đến các vũ điệu Bình Ngô phá trận, chư hầu trung thành được ghi chép trong sử sách…

Kho tàng truyền thuyết Lam Sơn

Một nghiên cứu gần đây đã chỉ ra rằng ở Lam Kinh và một số vùng đất khác của xứ Thanh, sự tích và truyền thuyết về cuộc khởi nghĩa Lam Sơn với Lê Lợi là nhân vật trung tâm là một kho tàng đồ sộ. Đó là những câu chuyện, truyền thuyết liên quan đến suối Vớ – nơi Nguyễn Trãi viết chữ khắc trên lá để gửi thông điệp của trời và thần linh: “Lê Lợi vi Vương, Lê Lai vi Tướng, Nguyễn Trãi vi Thần”; hoặc suối Láu – nơi Lê Lợi đã đổ bát rượu vào suối “hòa nước sông chén rượu ngọt ngào”, thề với tướng sĩ “nếm mật nằm gai”, cùng nhau chống lại kẻ thù Minh. Còn có những câu chuyện và truyền thuyết về núi Chí Linh, nơi Lê Lai hóa trang thành “Chúa Lam Sơn”, hy sinh bản thân để cứu Lê Lợi thoát khỏi bao vây của quân giặc. Truyền thuyết về thác Ma Hao, nơi con chó đi cùng với nghĩa quân của Lê Lợi, trong một cuộc chạy trốn khỏi cuộc bao vây của giặc đến mức kiệt sức không thể bơi qua dòng suối, đã dùng sức lực cuối cùng để tấn công đàn chó của giặc rồi nhảy xuống dòng nước xoáy…

Trong những câu chuyện và truyền thuyết về Lam Sơn, có một câu chuyện nổi bật nhất, đó là “Sự tích Hồ Gươm”. Có những ý kiến cho rằng câu chuyện về việc Lê Thận đánh lưới bắt được thanh gươm trên sông Chu là có thật. Nhưng thần thoại đã biến Lê Thận không chỉ là người bắt được, mà còn là việc Lạc Long Quân đã trao thanh gươm như một sứ mệnh cứu nước, cứu dân cho vị chủ soái Lam Sơn. Thanh gươm đó đã đi cùng Lê Lợi suốt mười năm cuộc kháng chiến gian khó. Khi cuộc khởi nghĩa thành công, trong một buổi đi chơi trên hồ Tả Vọng, vua Lê Thái tổ nhìn thấy Rùa Vàng xuất hiện và “xin bệ hạ hoàn gươm lại cho Long Quân”. Như vậy, Lê Lợi đã nhận gươm và trả gươm, như là việc nhận lấy một sứ mệnh và đã hoàn thành nhiệm vụ mà tiền bối và lịch sử giao phó. Hình ảnh vua Lê Lợi trả gươm lại cho Rùa Vàng cũng thể hiện khát vọng của nhân dân ta về một đất nước hòa bình, thịnh vượng. Đồng thời, truyền thuyết này đã để lại dấu ấn không thể xóa nhòa trong tâm trí người dân, liên kết với di tích Hồ Hoàn Kiếm nằm giữa trung tâm thành phố Hà Nội.

…

Từ “miền tụ nghĩa” hay “nơi hoang dã chốn hoang dã”, sau 10 năm trải qua “mật vụ gai nhọ”, Lê Lợi đã lãnh đạo khởi nghĩa Lam Sơn đến chiến thắng cuối cùng và xây dựng nền quốc gia trăm năm nhà Hậu Lê. Kể từ đó, Lam Sơn trở thành một vùng đất quý giá, được ca ngợi trong sử sách và được tôn trọng bởi các thế hệ tiếp theo, hướng về.

HEFC đã chỉnh sửa bởi HEFC. Để biết thêm thông tin, vui lòng truy cập hefc.edu.vn