1. Hoang mạc, điểm đến của khô hạn
1.1. Hoang mạc là gì?
Hiểu một cách đơn giản, hoang mạc (hay còn gọi là hoang cảnh) là những vùng đất có khí hậu cực kỳ khô hạn, không hoặc rất ít mưa trong suốt thời gian dài. Lượng mưa trung bình chỉ khoảng 200-250mm/năm, trong khi lượng bốc hơi lớn từ 900 đến 1500mm trên mặt nước thoáng. Mưa có thể xuất hiện dưới dạng mưa, tuyết, sương mù hoặc sương – tức là bất kỳ dạng nước nào rơi từ khí quyển xuống mặt đất.
Hoang mạc có thể được mô tả là những khu vực mất nước do bốc hơi nhiều hơn lượng mưa. Điều này thường xảy ra ở những vùng “hoang mạc hóa”, nơi nhiệt độ tăng lên (do biến đổi khí hậu), gây ra hiện tượng sông khô cạn, thay đổi mô hình lượng mưa và làm chết dần thảm thực vật.
Chính vì vậy, hoang mạc hiếm khi có sông suối. Chỉ có những loài thực vật có khả năng chịu hạn cao mới có thể sống tồn tại ở đây.
1.2. Thực vật và động vật sinh sống trong hoang mạc
Thực vật chủ yếu ở hoang mạc là những loài có khả năng chịu hạn cao và thích nghi với môi trường khắc nghiệt. Các loài này bao gồm:
- Những loài cây có vòng đời ngắn, sinh trưởng trong mùa mưa và tồn tại bằng hạt trong mùa khô kéo dài.
- Những loài cây như xương rồng, có khả năng tích trữ lượng nước lớn và lá biến đổi thành gai để giảm thiểu sự mất nước.
- Những loài cây lớn, có rễ sâu để hút nước từ đất.
Động vật sống trong hoang mạc cũng rất đa dạng, từ các loài bọ cạp, tắc kè cho đến linh cẩu, cáo, lạc đà, linh dương sừng xoăn… Đây là những loài có khả năng chịu nóng và chịu thiếu nước tốt. Để tồn tại trong môi trường khắc nghiệt của hoang mạc, chúng thường đi săn và tìm kiếm thức ăn vào ban đêm, và ban ngày, chúng ẩn náu trong hang động hoặc dưới bóng cây để tránh nắng chói.
1.3. Các loại hoang mạc
Dựa vào tính chất, chúng ta có thể chia hoang mạc ra thành 4 loại khác nhau:
- Hoang mạc đất sét
- Hoang mạc cát
- Hoang mạc đất muối
- Hoang mạc đồi núi
2. Sa mạc, sự khắc nghiệt đến cùng cực
Gần giống hoang mạc, sa mạc cũng là nơi có khí hậu khắc nghiệt, với lượng mưa rất ít. Tuy nhiên, điều kiện sống ở sa mạc còn khắc nghiệt hơn nhiều so với hoang mạc.
Lượng mưa ít hơn, lượng bốc hơi lớn hơn do nhiệt độ cao hơn và độ ẩm không khí gần như bằng 0. Lượng ánh sáng mặt trời ở đây rất lớn, nhiệt độ dao động giữa ngày và đêm rất cao, có thể lên tới 80 °C.
Điều này khiến cho hầu hết các loài thực vật không thể sống sót ở sa mạc. Chỉ có những loài động vật có khả năng chịu hạn phi thường như lạc đà mới có thể tồn tại trên những sa mạc này.
3. Đặc điểm của hoang mạc và sa mạc
3.1. Về Khí hậu
Trong hệ sinh thái sa mạc, lượng mưa rất ít, thường dưới 250mm mỗi năm. Rất khó dự đoán lượng mưa, có thể chỉ mưa hai hoặc ba năm một lần. Nhiệt độ hàng ngày dao động rất lớn, có thể lên tới 50°C vào ban ngày và xuống tới -2°C vào ban đêm.
3.2. Về Đất
Đất trong hoang mạc thường rất cằn. Chúng có kết cấu sỏi thô và không màu mỡ do thiếu thảm thực vật cung cấp chất phân huỷ và mùn. Đất sa mạc thường khô cằn và bạc do thiếu chất hữu cơ và lượng mưa.
3.3. Về Thảm thực vật
Do thiếu mưa, sự phát triển của cây cối trong sa mạc rất hạn chế. Loại cây thường được tìm thấy trong sa mạc bao gồm xương rồng và bụi gai. Cây thường có kích thước nhỏ, nhưng một số cây xương rồng có thể cao lớn. Hầu hết các loài cây chỉ xuất hiện khi có mưa.
3.4. Động vật
Để tồn tại trong môi trường sa mạc, các loài động vật phải có khả năng thích nghi. Động vật có vú thường nhỏ và sống về đêm, chỉ ra ngoài khi nhiệt độ thấp. Chúng ngủ dưới đất vào ban ngày để tránh nhiệt độ cao. Hầu hết các loài chim chỉ quay lại sa mạc khi khí hậu thuận lợi.
4. Hoang mạc Nam Cực – Sa mạc lớn nhất thế giới
Với tổng diện tích 13,8 triệu km2, sa mạc Nam Cực là sa mạc lớn nhất trên Trái Đất. Đây là lục địa lạnh nhất, có gió mạnh nhất và cô lập nhất trên toàn cầu. Nó được xem là một sa mạc vì lượng mưa hàng năm có thể nhỏ hơn 51 mm trong nội địa.
4.1. Khí hậu Nam Cực
Sa mạc Nam Cực là lục địa lạnh nhất, có gió mạnh nhất và khô nhất trên thế giới! Không có nhiều mưa hàng năm và chịu tốc độ gió nhanh nhất thế giới. Có thậm chí tốc độ gió còn vượt quá 350 km/h.
Tuy là sa mạc lớn nhất thế giới, nhưng nhiệt độ ở Nam Cực vô cùng lạnh. Nhiệt độ thấp nhất được ghi nhận là -89,2°C vào năm 1983. Trung bình, nhiệt độ vẫn rất lạnh, khoảng -10°C dọc theo bờ biển.
4.2. Địa lý Nam Cực
Nam Cực là lục địa rộng lớn, tuy nhiên, khi nhìn từ trên cao, bạn sẽ thấy một dải băng bao phủ hơn năm triệu dặm vuông. Nơi này cũng có núi lửa hoạt động duy nhất ở cực nam thế giới, đó là Núi Erebus. Trong miệng núi lửa, có những hồ dung nham nóng chảy duy nhất trên toàn cầu.
4.3. Động vật và thực vật ở Nam Cực
Số lượng loài động vật ở Nam Cực khá ít, vì hầu hết các loài không thể chịu được lạnh và gió dữ dội của lục địa này. Nhưng vẫn có chim cánh cụt Hoàng đế, một trong số ít loài sống và sinh sản quanh năm ở Nam Cực. Khoảng năm triệu con chim cánh cụt sống ở đó!
Ngoài chim cánh cụt, còn có cá voi và hải cẩu sống ở vùng biển xung quanh Nam Cực. Các loài cá và động vật này có khả năng chống đông trong máu, giúp chúng không bị đóng băng trong nước lạnh.
Khí hậu khắc nghiệt của Nam Cực cũng làm giảm sự phát triển của thực vật. Với ít ánh sáng mặt trời và đất không thích hợp để trồng cây, không có nhiều loại thực vật sinh sống ở đây.
5. Các hoang mạc và sa mạc khác
Ngoài sa mạc Nam Cực, còn có hàng loạt các sa mạc khác trên thế giới. Sa mạc thứ hai lớn nhất là sa mạc Bắc Cực. Nằm trên vĩ độ 75 độ Bắc, sa mạc Bắc Cực có diện tích khoảng 13,7 triệu km2, với lượng mưa dưới 250mm và chủ yếu là tuyết.
Sa mạc thứ ba là Sahara, với diện tích 9,4 triệu km2. Lượng mưa trung bình hàng năm dao động từ thấp (ở rìa phía bắc và phía nam Sahara) đến gần như không có (ở phần trung tâm và phía đông Sahara). Nhiệt độ cũng rất cao, có thể vượt quá 50°C.
Như vậy, sa mạc không chỉ là những cánh đồng cát và nơi người ta có thể gặp người Bedouin và người Berber. Chúng phổ biến trên mọi châu lục và có thể có dạng sa mạc cát hoặc sa mạc băng giá. Điều đặc trưng của chúng là sự thiếu độ ẩm rất rõ rệt!
HEFC là tổ chức giáo dục chất lượng cao, chuyên đào tạo và cung cấp kiến thức cho tất cả mọi người. Hãy xem thêm thông tin về chúng tôi tại HEFC.
