Giới thiệu chung

Guatemala, được gọi chính thức là Cộng hoà Guatemala (tiếng Tây Ban Nha: República de Guatemala) là một quốc gia nằm ở Trung Mỹ, phía nam Bắc Mỹ. Nó giáp biên giới với Mexico ở phía tây bắc, Thái Bình Dương ở phía tây nam, Belize và Biển Caribe ở phía đông bắc, và Honduras cùng El Salvador ở phía đông nam.

Lịch sử

Từ thế kỷ thứ 3 TCN đến thế kỷ thứ 12 sau công nguyên, vùng đất thấp Petén và Izabal là nơi sinh sống của nhiều bộ tộc Maya. Trong khi đó, bộ tộc K’iche sống ở vùng cao nguyên miền trung Guatemala.

Khi tin tức về việc người Tây Ban Nha đã chinh phục đế quốc Aztec ở Mexico lan truyền, bộ tộc K’iche ở Guatemala gửi thông điệp đến Hernán Cortés và xin trở thành thuộc địa của ông. Như vậy, năm 1521, Guatemala trở thành thuộc địa của Tây Ban Nha. Cortés đã gửi Pedro de Alvarado vào Guatemala để quản lý tình hình, và sự đàn áp đã diễn ra.

Từ năm 1527, thành phố Iximché trở thành thủ phủ của Guatemala. Tuy nhiên, với sự bất ổn, Alvarado đã dời đô về Santiago de los Caballeros. Dù vậy, một số bộ tộc núi như Achi’ vẫn không chịu khuất phục. Dần dần, ảnh hưởng của Tây Ban Nha lan rộng nhờ các hoạt động truyền giáo của Giáo hội Công giáo La Mã.

Đến năm 1540, dân miền núi cũng chấp nhận chính quyền thuộc địa. Các nhà tu Bartolomé de las Casas bảo vệ người bản xứ khi quân đội Tây Ban Nha đàn áp thổ dân. Tuy nhiên, Giáo hội Công giáo cũng đã hủy diệt nhiều tư tịch cổ, khiến các sách Maya trước thế kỷ 16 mất đi. Một số ít còn sót lại như Popol Vuh, Anales de los Kakchiquel và Chilam Balam.

Sự xâm chiếm của người Tây Ban Nha đã gây ra hai hậu quả chính. Đầu tiên là việc lan truyền các căn bệnh nhiễm trùng như đậu mùa, thương hàn, sởi, làm giảm số lượng thổ dân đáng kể. Thứ hai là việc đổi tên địa danh thành “Goathemala”, có nghĩa là “Xứ rừng cây”.

Thời kỳ thuộc địa

Sau khi tình hình quân sự ổn định, chính phủ Tây Ban Nha thành lập Trấn Guatemala (Capitanía General de Goathemala), trông coi một dải đất rộng lớn từ Mexico đến Panama. Vùng này cung cấp nông sản và gỗ quý.

Năm 1776, một trận động đất lớn đã phá hủy thủ phủ Santiago de los Caballeros. Chính quyền địa phương phải di chuyển và thành lập Thành phố Guatemala ngày nay. Cũ thủ đô Santiago sau đó được gọi là Antigua Guatemala.

Ngày 15 tháng 9, 1821, Guatemala trở thành một quốc gia độc lập. Tuy nhiên, quốc gia mới chỉ bao gồm phần vùng Soconusco và các quốc gia El Salvador, Honduras, Nicaragua và Costa Rica.

Thời hiện đại

Vào tháng 10 năm 1944, quân đội lật đổ nhà độc tài Jorge Ubico. Cuộc bầu cử sau đó đã đưa Jose Arévalo trở thành tổng thống đầu tiên của Guatemala được bầu dân chủ. Chính sách xã hội Thiên chúa giáo của ông bị chỉ trích là mang tính cộng sản.

Trong thời kỳ này, Guatemala đã trở thành một trong những điểm định hình cuộc Chiến tranh Lạnh giữa Hoa Kỳ và Liên Xô. Năm 1954, Jacobo Arbenz, người kế nhiệm Arévalo, đã bị lật đổ bởi một nhóm người Guatemala được CIA hậu thuẫn.

Sau đó, Guatemala đã chìm trong nội chiến kéo dài hơn 30 năm, gây ra hàng trăm nghìn người dân thiệt mạng. Chính quyền quân sự đã sử dụng các biện pháp như tra tấn, bắt cóc và chiến tranh diệt chủng.

Năm 1996, cuộc nội chiến kết thúc với một thỏa thuận hòa bình. Tuy nhiên, Guatemala vẫn đối mặt với nhiều thách thức như tăng thu ngân sách, thu hút đầu tư nước ngoài và cải thiện năng lực quốc gia.

Địa lý

Guatemala có địa hình chủ yếu là núi non, với một số vùng đất thấp ở phía nam và khu vực Peten. Khí hậu ở vùng cao nguyên nội địa có đặc điểm nhiệt đới nóng và ôn hòa hơn, trong khi khu vực cực đông khô hơn.

Các thành phố lớn nhất nằm ở phía nam của đất nước, bao gồm Guatemala City, Quetzaltenango và Escuintla. Hồ lớn nhất là Lago de Izabal, nằm gần bờ biển Caribe.

Kinh tế

Kinh tế Guatemala dựa chủ yếu vào nông nghiệp với sản phẩm chính là cà phê, đường và chuối. Chế biến và xây dựng cũng đóng góp một phần quan trọng. Ngoài ra, viện trợ từ người dân đang làm việc ở nước ngoài đóng góp một phần không nhỏ vào nền kinh tế.

Sau hiệp định hòa bình, đầu tư nước ngoài đã tăng lên và tạo điều kiện cho sự phát triển. Tuy nhiên, thị trường Guatemala đã gặp khó khăn do cơn bão Stan gây ra thiệt hại năm 2005.

Nhân khẩu

Theo CIA World Fact Book, người Mestizo (tức lai giữa người da đỏ Châu Mỹ và người Tây Ban Nha) và người có tổ tiên Âu chiếm 60% dân số, trong khi người da đỏ Châu Mỹ chiếm 40%. Còn lại, có các nhóm dân tộc khác như Garifuna, người dân da đen và người lai khác.

Ngôn ngữ chính thức là tiếng Tây Ban Nha, nhưng cũng có 21 ngôn ngữ Maya và tiếng Garifuna được sử dụng. Tuy nhiên, việc nói tiếng Tây Ban Nha kèm theo một ngôn ngữ bản địa hiếm khi xảy ra.

Tôn giáo

Đức tin chính trong nước là Cơ đốc giáo La Mã, nhưng cũng có sự tăng trưởng của tín nghĩa Phúc Âm và các tôn giáo Maya truyền thống. Ngoài ra, còn có các cộng đồng nhỏ Do Thái, Hồi giáo và các tín ngưỡng khác.

Giáo dục

Chính phủ điều hành một số trường tiểu học và trung học công lập, nhưng học sinh vẫn phải trả tiền cho đồng phục, sách vở và tiền đi lại. Trường tư là lựa chọn cho các gia đình trung lưu và thượng lưu.

Guatemala cũng có một số trường đại học công lập và tư như Universidad de San Carlos de Guatemala, Colegio Americano de Guatemala và Colegio Interamericano de Guatemala.

Đất nước này cũng có nhiều bảo tàng và thư viện quốc gia, gồm Văn khố Quốc gia, Thư viện Quốc gia và Bảo tàng Khảo cổ học và Phong tục học. Đây là nơi trưng bày nhiều tác phẩm nghệ thuật Maya.

Trên đây là một số thông tin cơ bản về đất nước và con người Guatemala. Để biết thêm chi tiết, vui lòng truy cập vào [HEFC](https://www.hefc.edu.vn/).