Giun đũa thường xảy ra ở trẻ em dưới 10 tuổi, đặc biệt là ở các vùng có khí hậu nóng ẩm, điều kiện vệ sinh kém, và sử dụng phân bón từ phân tươi. Người bị giun đũa có thể gặp vấn đề về dinh dưỡng, đau bụng, buồn nôn, tắc ruột… Vậy giun đũa là gì, nguyên nhân, dấu hiệu, cách chẩn đoán và phòng ngừa giun đũa như thế nào để đảm bảo an toàn nhất?

Giun đũa là gì?

Giun đũa Ascaris lumbricoides là một loại ký sinh trùng sống trong đường ruột, gây bệnh phổ biến nhất trong các loài ký sinh trùng ở con người. Người mắc bệnh do tiếp xúc với thức ăn và nước uống chứa trứng giun đũa, đặc biệt là ở các khu vực không có hệ thống vệ sinh hiện đại. Người bị nhiễm giun đũa thường không có dấu hiệu, nhưng khi có nhiều giun đũa trong ruột, có thể gây ra vấn đề về phổi, ruột… (1)

Bệnh giun đũa là gì?

Bệnh giun đũa là một bệnh nhiễm trùng do giun đũa sinh sôi trong cơ thể con người từ giai đoạn trứng đến giai đoạn trưởng thành. Giun trưởng thành có thể dài hơn 30cm. Bệnh giun đũa phổ biến ở trẻ em ở các vùng có khí hậu nhiệt đới ẩm ướt, vệ sinh kém, thiếu hệ thống vệ sinh… Mặc dù bệnh này phổ biến trên toàn thế giới, nhưng người bị bệnh nhẹ thường không có dấu hiệu, trong khi người bị bệnh nặng có thể gặp các biến chứng nghiêm trọng. (2)

Dấu hiệu của bệnh giun đũa

Thông thường, người bị bệnh không có dấu hiệu hoặc có dấu hiệu nhẹ và không rõ ràng khi chỉ bị nhiễm trùng nhẹ. Tuy nhiên, trong một số trường hợp nhiễm trùng nặng, ký sinh trùng giun đũa trong cơ thể có thể gây ra vấn đề ở phổi và ruột rất nguy hiểm.

• Ở phổi: sau khi trứng được nuốt vào ruột non, ấu trùng sẽ di chuyển qua đường máu hoặc hệ thống bạch huyết vào phổi. Do đó, người bị bệnh có thể gặp các dấu hiệu và triệu chứng tương tự như hen suyễn hoặc viêm phổi như ho dai dẳng, khó thở, thở gấp, thở khò khè…
• Ở ruột: mệt mỏi, giảm cân, đau bụng, đau dạ dày, buồn nôn, tiêu chảy, phân có máu, phân có giun, ruột tắc nghẽn, suy dinh dưỡng.

Giai đoạn phát triển bệnh giun đũa như thế nào?

• Giai đoạn xâm nhập: người bị bất cẩn nuốt trứng giun vào bụng khi ăn rau sống, trái cây trồng trên đất chứa trứng giun hoặc khi chơi đùa trên đất mà không rửa tay bằng xà phòng trước khi ăn, uống…
• Giai đoạn di cư: sau khi trứng được nuốt vào, trứng sẽ nở ra thành ấu trùng trong ruột non. Ấu trùng di chuyển từ ruột qua máu đến tim và phổi. Sau 10 – 14 ngày phát triển trong phổi, ấu trùng tiếp tục leo lên đường thở và tấn công cổ họng. Khi đó, người bệnh có thể cảm thấy khó chịu, ho liên tục và nuốt trứng xuống ruột.
• Giai đoạn trưởng thành: ấu trùng trở lại ruột và phát triển thành giun đũa đực hoặc giun đũa cái. Giun cái có thể dài hơn 40cm, còn giun đực nhỏ hơn.
• Giai đoạn sinh sản: mỗi ngày, giun cái có thể đẻ 200.000 trứng. Trứng được thụ tinh từ giun đực và giun cái sẽ được thải ra môi trường qua phân. Toàn bộ quá trình từ lúc con người nuốt phải trứng cho đến khi trưởng thành có thể kéo dài từ 2-3 tháng. Giun đũa có thể sống trong cơ thể người từ 1-2 năm.

Nguyên nhân gây bệnh giun đũa

Bệnh giun đũa xảy ra khi người bị nuốt phải trứng giun đũa dính vào thức ăn, nước uống, đặc biệt là rau sống bị nhiễm phân tươi nhưng không được rửa sạch dưới vòi nước. (3)

Ngoài ra, nhiều người, đặc biệt là trẻ em khi chơi đùa trên đất, ruộng vườn có trứng giun đũa rồi bỏ tay vào miệng. Trứng giun đũa có thể tồn tại trong đất từ vài năm, trong khi mỗi con giun cái có thể đẻ tới 200.000 trứng mỗi ngày.

Các đường lây truyền của giun đũa

• Ăn thực phẩm: con người vô tình ăn trứng giun đũa từ thực phẩm không được rửa sạch, đặc biệt là rau sống nhiễm phân người. (4)
• Uống nước bẩn: ở những khu vực có nguồn bệnh, trứng giun dễ trôi theo nguồn nước ao, hồ… Nếu nguồn nước này được sử dụng để tưới rau, củ, quả mà không rửa sạch hoặc uống nước chưa đun sôi cũng có thể bị nhiễm bệnh.
• Ngậm tay vào miệng: trẻ em khi chơi trên đất ô nhiễm, có chứa nguồn bệnh đã đưa tay lên miệng.

Giun đũa có lây không?

Không! Bệnh giun đũa không lây trực tiếp từ người sang người. Ước tính có khoảng 807 triệu – 1,2 tỷ người trên thế giới bị nhiễm Ascaris lumbricoides (hay còn gọi là giun đũa). Người mắc giun đũa do tiếp xúc với đất hoặc nguồn nước, thực phẩm chứa trứng giun đũa.

Đối tượng nguy cơ mắc bệnh giun đũa

• Lứa tuổi: trẻ em dưới 10 tuổi dễ mắc bệnh giun đũa do tính hiếu động và thích nghịch bẩn hơn.
• Khí hậu: các vùng có khí hậu nhiệt đới ẩm ướt là môi trường thuận lợi cho sự phát triển của trứng giun đũa.
• Vệ sinh kém: ở vùng nông thôn của các nước đang phát triển, vệ sinh không được chú trọng như dùng nhà vệ sinh công cộng hoặc nhà vệ sinh không hiện đại… góp phần lan truyền bệnh.
• Thói quen sinh hoạt: một số nông dân sử dụng phân người làm phân bón dẫn đến lây lan bệnh.
• Ăn thực phẩm tươi sống: những người có thói quen ăn thực phẩm không được rửa kỹ, thịt tươi sống… cũng có nguy cơ nhiễm bệnh.

Biến chứng của bệnh giun đũa

Giun đũa trưởng thành di chuyển không đúng cách trong cơ thể có thể gây tổn thương cho các cơ quan mà chúng đi qua như viêm ruột thừa, viêm tụy cấp do giun đâm vào ống Wirsung, tắc mật do giun chui vào ống mật chủ, viêm túi mật, tạo sỏi mật, giun chui lên gan gây áp xe gan.

Giun đũa còn gây tắc ruột, thủng ruột, viêm phúc mạc, tiết ra độc tố gây co giật, động kinh, viêm màng não…

Phương pháp chẩn đoán bệnh giun đũa

• Chẩn đoán lâm sàng: Các triệu chứng rối loạn tiêu hóa do giun đũa gây không phải là đặc điểm riêng của bệnh giun đũa, như các biểu hiện ở phổi hoặc các biểu hiện lâm sàng của các tai biến do sự vị trí sai lạc của giun gây ra. Do đó, chẩn đoán giun đũa thông qua việc thăm khám thường không có ý nghĩa quyết định chẩn đoán.
• Chẩn đoán xét nghiệm: Xét nghiệm có thể phát hiện người bị nhiễm giun đũa giúp chẩn đoán và điều trị dễ dàng hơn. Người bệnh được xét nghiệm để tìm trứng giun đũa trong phân bằng kỹ thuật phết phân trên lam kính và quan sát dưới kính hiển vi. Có thể sử dụng các kỹ thuật tập trung để tăng mật độ trứng giun và giảm thiểu trường hợp giun đẻ ít trứng. Vì giun cái có thời kỳ ngừng đẻ, nên một số trường hợp phải xét nghiệm lại sau 2-3 ngày và xét nghiệm liên tiếp trong 3 ngày để kết luận chính xác. Trường hợp hiếm là người bị nhiễm giun đực nên không thấy trứng trong phân.

Trong giai đoạn ấu trùng, nếu người bệnh mới nhiễm giun đũa lần đầu tiên hoặc đã tẩy giun trước đó, xét nghiệm phân cũng không tìm thấy trứng giun. Thay vào đó, người bệnh có thể được chụp X-quang bụng sau khi uống thuốc chất cản quang, giun sẽ hấp thu chất cản quang và cho thấy hình ảnh của giun trên phim.

Hiện nay, với sự phát triển của các kỹ thuật xét nghiệm, có thể xác định nhiễm giun đũa bằng kỹ thuật miễn dịch với các kháng thể IgM và IgG.

Phương pháp điều trị bệnh giun đũa

Hiện nay, có nhiều loại thuốc điều trị giun đũa có hiệu quả cao và tiện dụng hơn, không cần nhịn ăn, không phụ thuộc vào giờ giấc, chỉ cần dùng một liều duy nhất, lượng thuốc ít…

• Thuốc Mebendazole 100mg uống 2 lần/3 ngày hoặc 500mg uống một liều duy nhất.
• Albendazole 400mg uống một liều duy nhất trong một ngày.
• Pamoate Pyrantel.

Biện pháp phòng ngừa bệnh giun đũa

• Để phòng ngừa và điều trị giun đũa hiệu quả, cần cắt đứt chu trình phát triển của giun đũa bằng cách kết hợp nhiều biện pháp cùng nhau.
• Vệ sinh, rửa tay sạch trước và sau khi ăn.
• Uống nước đun sôi, rửa rau củ quả dưới vòi nước sạch.
• Hướng dẫn trẻ em không đưa tay vào miệng, rửa tay sạch sẽ sau khi chơi đùa.
• Giáo dục người dân không phóng xà phòng hay đại tiện bừa bãi.
• Không sử dụng phân tươi làm phân bón cho rau, cây trồng.
• Không nuôi thú cưng không kiểm soát.
• Tăng cường xây dựng nhà vệ sinh ở nông thôn và nhà vệ sinh công cộng ở thành thị.

HEFC cung cấp dịch vụ xét nghiệm và chẩn đoán các bệnh nhiễm trùng, bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM. Đảm bảo chất lượng theo tiêu chuẩn ISO 15189:2012, HEFC sử dụng các thiết bị hiện đại và công nghệ tiên tiến từ các nước Âu-Mỹ. Với thời gian trả kết quả nhanh, chính xác, HEFC giúp bác sĩ đưa ra chẩn đoán kịp thời và điều trị hiệu quả.

• Gọi tổng đài 0287 102 6789 – 093 180 6858 (TP HCM) hoặc 024 3872 3872 – 024 7106 6858 (Hà Nội) để đăng ký lịch hẹn khám bệnh riêng với chuyên gia thông qua nhân viên chăm sóc khách hàng.
• Đăng ký hẹn khám bệnh với bất kỳ bác sĩ nào mà mình tin tưởng tại đường link: hefc.edu.vn.
• Gửi tin nhắn trên Fanpage Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh hoặc Fanpage Tiết niệu – Nam học BVĐK Tâm Anh.
• Nhắn tin qua Zalo OA của BVĐK Tâm Anh.

Giun đũa Ascaris lumbricoides là một loại ký sinh trùng phổ biến trên toàn thế giới, nhưng đặc biệt phổ biến ở các nước đang phát triển, vùng khí hậu nóng ẩm và điều kiện vệ sinh kém. Bệnh này chủ yếu xảy ra ở trẻ em dưới 10 tuổi. Ngoài việc phòng bệnh giun đũa bằng cách ăn chín, uống sôi, cha mẹ cần cho trẻ kiểm tra và khám bệnh nếu có dấu hiệu nghi ngờ nhiễm giun đũa.

HEFC – Nhà đồng hành trong chăm sóc sức khỏe.