Ấu Hạ Hòa – một câu chuyện về củ ấu độc đáo

Trong vùng quê Hạ Hòa, có một loại cây rất đặc biệt và quen thuộc với người dân nơi đây – Ấu Hạ Hòa. Củ ấu này được mô tả như “Thân em như củ ấu gai, Ruột trong thì trắng vỏ ngoài thì đen.” Điều này có nghĩa là bên trong củ ấu có màu trắng, nhưng vỏ bên ngoài lại màu đen. Cây ấu này đã được trồng từ lâu trên đồng đất quê Hạ Hòa, và trở thành một phần không thể thiếu trong cuộc sống nông dân nơi đây.

Trồng ấu – tận dụng diện tích ruộng trũng, lầy

Người dân Hạ Hòa đã khéo léo tận dụng những diện tích ruộng trũng, lầy không thích hợp để trồng lúa để trồng ấu. Các thửa ruộng ven chân núi hoặc xen lẫn với ruộng cạn đã trở thành nơi trồng ấu. Bằng cách này, người dân ở Hiền Lương, Quân Khê, Động Lâm, Chuế Lưu, Lâm Lợi đã mang giống ấu về và trồng trên ruộng của gia đình mình. Ấu không kén đất trũng, sinh trưởng và phát triển rất tốt trên đồng ruộng Hạ Hòa. Cây ấu thích nghi với môi trường ao đầm và chân ruộng có nước quanh năm. Thân cây và lá mọc trên mặt nước, hình tròn, mép có răng cưa thưa, có khả năng phát triển tốt. Quả ấu giống như một cái đầu trâu thu nhỏ, có hai sừng nhọn và ăn không chát như ấu ở vùng Thái Bình. Ấu Hạ Hòa chỉ nhỏ bằng đầu ngón tay cái, nhưng ăn bùi và thơm, không chán. Khi ăn, chỉ cần rửa sạch và luộc kỹ, vỏ tự vỡ là lớp ruột trắng sẽ hiện ra, giống như nhân hạt lạc.

Thu hoạch ấu – thời điểm và phương pháp

Thời gian từ khi trồng ấu cho đến khi thu hoạch không dài. Sau khoảng 3 tháng, khi hoa bắt đầu nở, quả già đã có thể thu hoạch. Thời gian thu hoạch kéo dài trong khoảng 3 tháng, và mỗi 10-15 ngày là có thể thu hoạch một lứa. Khi củ già, ấu sẽ tự rụng và cắm xuống bùn. Vì vậy, từ tháng 8 đến tháng 10 là thời điểm người dân Hạ Hòa rất bận rộn thu hoạch ấu. Nếu không kịp thời, củ ấu sẽ đen và lõi sẽ bị hỏng hoặc cứng lại. Khi thu hoạch, người nông dân Hạ Hòa thường sử dụng thuyền nan nhẹ để lướt trên đồng bùn. Từ trên thuyền, người ta có thể dễ dàng tìm thấy và lấy ấu.

Một dư vị ẩm thực đặc biệt

Với người nông dân ở Hạ Hòa, ấu là một loại cây rất dễ trồng. Chỉ cần chọn những đất trũng không thích hợp để trồng lúa hoặc những thứ ao đầu ngõ là có thể trồng ấu. Sau khoảng hai tháng mọc trong đất bùn đen, ấu bén rễ và trở thành cây trên mặt nước. Lá ấu mọc thành từng chùm mỏng mảnh và nhỏ hơn lá cỏ gan trâu. Khi ấu trưởng thành, hoa mọc từ cuống, nhỏ nhưng trắng tinh. Cả cánh đồng quê tôi, lác đác nhưng ruộng ấu mang màu xanh thẫm điểm lẫn sắc trắng của hoa.

Một khoảnh khắc thú vị là khi ấu ra củ. Mỗi gốc ấu thường cho từ 5 đến 7 củ, và nhìn những củ ấu nhỏ trông rất đáng yêu, màu hồng, lúc nhúc như những chú lợn con bám vào gốc. Dần dần, củ ấu ăn dinh dưỡng của đất bùn, căng ra, vỏ đen dần và hình hài cũng rõ ràng. Một số năm, khi mưa lũ tràn về, nước lũ cuốn trôi cả cánh đồng ấu. Tuy nhiên, người dân Hạ Hòa lại không nao núng, mà cố gắng thu gom ấu và trồng lại trên những thửa ruộng cũ. Mùa thu hoạch ấu tại Hạ Hòa cũng là lúc mùa thu sang. Cảm giác mát mẻ của tiết trời thu hòa quyện với hương vị ngọt ngào của ấu, tạo nên dư vị đặc biệt. Trên quốc lộ, người dân Hạ Hòa bày bán những thúng ấu lớn để chào đón khách qua đường và giới thiệu đặc sản quê hương.

Đọc thêm: HEFC

Edited by HEFC