Amiăng: Nguyên nhân gây ung thư và tác động tiêu cực đến sức khỏe

Amiăng là một chất gây ung thư ở người. Nó là một dạng silicát kép của Canxi và Magiê, chứa SiO2 trong tự nhiên. Amiăng được chia thành hai nhóm chính: Nhóm Serpentine và Nhóm Amphibole. Nhóm Serpentine gồm Chrysotile (Amiăng trắng), đây là loại sợi amiăng duy nhất còn tiếp tục được sử dụng thương mại. Nhóm Amphibole bao gồm Actinolite, Amosite (Amiăng nâu), Crocidolite (Amiăng xanh), Tremolite và Anthophylite. Nhóm này đã bị cấm sử dụng ở nhiều quốc gia trên thế giới từ 20 năm trước.

Amiăng được sử dụng trong nhiều lĩnh vực như công nghiệp xây dựng, cách nhiệt, cách điện, cách âm, sản xuất má phanh và đóng tàu thủy. Nó cũng được sử dụng trong công nghệ quốc phòng, du hành vũ trụ và nhà máy điện hạt nhân.

Tình hình sử dụng amiăng trên thế giới và tại Việt Nam

Trên toàn cầu, sản lượng amiăng ước tính khoảng 2 triệu tấn mỗi năm. Bốn quốc gia hàng đầu về sản xuất amiăng là Nga, Trung Quốc, Brazil và Kazakhstan. Những quốc gia này chiếm từ 94% đến 99% tổng sản lượng amiăng trên thế giới từ năm 2010 đến nay. Năm 2011, Châu Á và Trung Đông tiêu thụ 85% lượng amiăng trên toàn cầu. Hiện chỉ còn 35 quốc gia sử dụng amiăng trắng, trong khi 54 quốc gia đã cấm sử dụng.

Ở Việt Nam, amiăng trắng (Chrysotile) chủ yếu được sử dụng để sản xuất tấm lợp A-C và hầu hết là nhập khẩu từ nước ngoài. Nguồn nhập khẩu chủ yếu đến từ Nga (85%), Trung Quốc và Kazakhstan. Việt Nam được xếp trong top 10 quốc gia tiêu thụ amiăng nhiều nhất trên thế giới trong vòng 10 năm qua. Mỗi năm, Việt Nam nhập khẩu khoảng 65.000 tấn amiăng nguyên liệu. Năm 2012, Việt Nam đã nhập khẩu gần 79.000 tấn amiăng, đứng thứ 6 trong số các quốc gia châu Á sử dụng amiăng. Tấm lợp A-C cung cấp và tiêu thụ chủ yếu cho hàng triệu người dân có thu nhập thấp ở các vùng nghèo, vùng sâu, vùng xa, và cũng được sử dụng trong việc hỗ trợ thiên tai và bão lụt với sản lượng mỗi năm khoảng 80 triệu m2.

Tác động tiêu cực của amiăng đến sức khỏe

Tất cả các loại amiăng, kể cả amiăng trắng (Chrysotile) đều có hại cho sức khỏe. Sau 40 năm nghiên cứu, Tổ chức Y tế thế giới (WHO) đã xếp tất cả các loại amiăng vào nhóm 1, tức là nhóm các chất gây ung thư ở người. Tạp chí chuyên ngành IARC năm 2012 cũng đã kết luận rằng “tất cả các loại amiăng, bao gồm cả amiăng trắng, đều gây ung thư” và “không có ngưỡng an toàn cho các chất gây ung thư”. Một số quốc gia như Mỹ, Đức, Úc và các nước Liên minh Châu Âu đều đã xác nhận rằng tất cả các loại amiăng, bao gồm cả amiăng trắng, đều là chất gây ung thư ở người.

Amiăng xâm nhập vào cơ thể và gây hại chủ yếu qua đường hô hấp khi người lao động và người dân hít phải bụi amiăng trong môi trường. Công việc có nguy cơ phát sinh bụi amiăng chủ yếu là trong quá trình sản xuất (xé bao, nghiền, trộn, khoan, nổ mìn…) và trong quá trình sử dụng tại cộng đồng (khoan, cắt, phá dỡ các vật liệu chứa amiăng, sử dụng vật liệu amiăng để làm đường, làm móng nhà…).

Những yếu tố cần quan tâm và khuyến nghị của ngành y tế

Y tế và lao động đã phối hợp với các đơn vị nghiên cứu triển khai nhiều hoạt động nhằm phòng chống các bệnh liên quan đến amiăng. Tuy nhiên, việc phổ biến thông tin vẫn còn thiếu, đặc biệt là đối với người lao động và cộng đồng.

Hội thảo về Amiang và sức khỏe đã được tổ chức tại Hà Nội vào ngày 17/7/2014, thu hút sự tham gia của các chuyên gia và đại biểu quốc hội. Hội thảo đã thống nhất một số điểm, bao gồm:

• Tất cả các dạng amiăng đều gây ung thư và không có ngưỡng an toàn nào cho việc sử dụng amiăng, bao gồm cả amiăng trắng.
• Việc sử dụng amiăng càng tăng thì tỷ lệ mắc ung thư cũng tăng. Ung thư trung biểu mô là một dạng ung thư đặc biệt do amiăng gây ra. Cần có đội ngũ nghiên cứu có chuyên môn cao để nghiên cứu về tác động và bệnh học do amiăng gây ra.
• Việc xử lý vật liệu phế thải amiăng vẫn còn hạn chế. Sự tồn tại của amiăng trong môi trường và nguy cơ gây bệnh vẫn đang thách thức.

Khuyến nghị của ngành y tế cho người lao động và người dân

Đối với người lao động:

• Các ngành nghề công việc tiếp xúc với amiăng cần phải chú ý để phòng tránh bị bệnh. Cần sử dụng các trang thiết bị phòng hộ cá nhân đúng tiêu chuẩn chất lượng, không hút thuốc và ăn uống tại nơi làm việc, và thường xuyên khám sức khỏe để phát hiện sớm bệnh liên quan đến amiăng.

Đối với người dân:

• Không tự ý tháo dỡ tấm lợp A-C và không sử dụng vật liệu chứa amiăng trong các công trình xây dựng gia đình mà cần có sự tư vấn của cơ quan môi trường địa phương.
• Khi sống gần các nhà máy sản xuất vật liệu chứa amiăng, cần kiểm tra sức khỏe và báo cho cơ quan có thẩm quyền để xử lý và điều trị bệnh liên quan đến amiăng kịp thời.

Như vậy, amiăng là một chất gây ung thư nghiêm trọng và có tác động tiêu cực đến sức khỏe con người. Việt Nam và cả thế giới đang nỗ lực trong việc phòng chống sử dụng amiăng và chăm sóc sức khỏe cho người dân. Để biết thêm thông tin chi tiết và chia sẻ kinh nghiệm về chủ đề này, hãy truy cập trang web HEFC.

HEFC – Đồng hành cùng sức khỏe và cộng đồng!